حافظه های SSD به دلیل سرعت بالا، مصرف انرژی کمتر و مقاومت بهتر نسبت به هارد دیسک های مکانیکی، به انتخاب اول بسیاری از کاربران تبدیل شده اند. در ابتدای استفاده، SSD ها عملکردی بسیار سریع و روان ارائه می دهند و تفاوت آنها با هارد دیسک کاملا محسوس است. اما بسیاری از کاربران پس از گذشت چند ماه یا چند سال استفاده، متوجه کاهش سرعت SSD می شوند. این کندی معمولا به صورت افزایش زمان بوت، دیر باز شدن برنامه ها یا افت سرعت کپی فایل ها خود را نشان می دهد. برخلاف تصور رایج، این موضوع همیشه به معنای خرابی SSD نیست، بلکه دلایل فنی مشخصی پشت آن وجود دارد که در این مقاله به صورت کامل بررسی می شوند.
جهت اطلاع از شرایط ریکاوری هارد سوخته برروی لینک مربوطه کلیک نمایید.
تفاوت عملکرد SSD نو و SSD استفاده شده
SSD در زمان نو بودن، تمام سلول های حافظه آن خالی هستند و کنترلر می تواند داده ها را با کمترین پیچیدگی روی حافظه بنویسد. اما با گذشت زمان و پر شدن فضای ذخیره سازی، نحوه مدیریت داده ها تغییر می کند. حافظه های SSD از نوع NAND Flash هستند و برخلاف هارد دیسک، برای نوشتن داده جدید نیاز دارند ابتدا بلوک های قبلی را پاک کنند. این فرآیند پاک سازی در SSD نو بسیار ساده تر است، اما در SSD استفاده شده، داده ها پراکنده شده اند و همین موضوع باعث افزایش زمان پردازش می شود.
به مرور زمان، کنترلر SSD مجبور است عملیات بیشتری برای نوشتن و بازنویسی داده ها انجام دهد و این موضوع مستقیما روی سرعت تاثیر می گذارد.
پر شدن حافظه SSD و تاثیر آن بر سرعت
یکی از مهم ترین دلایل کند شدن SSD، پر شدن بیش از حد فضای ذخیره سازی است. زمانی که SSD به ظرفیت نهایی خود نزدیک می شود، فضای آزاد برای مدیریت داده ها کاهش پیدا می کند. کنترلر SSD برای انجام عملیات هایی مانند Wear Leveling و Garbage Collection به فضای خالی نیاز دارد. زمانی که این فضا در دسترس نباشد، سرعت نوشتن اطلاعات به شکل محسوسی کاهش می یابد.
بسیاری از تولیدکنندگان توصیه می کنند حداقل ۱۵ تا ۲۰ درصد از فضای SSD همیشه خالی نگه داشته شود تا عملکرد آن در سطح مطلوب باقی بماند. پر کردن کامل SSD یکی از رایج ترین اشتباهات کاربران است که به مرور باعث افت سرعت می شود.
بیشتر بخوانید : هزینه تعمیر لپ تاپ آب خورده | عوامل موثر بر آن
نقش فرسایش سلول های حافظه در کاهش سرعت
سلول های حافظه SSD دارای عمر محدودی هستند. هر سلول تعداد مشخصی چرخه نوشتن و پاک کردن را می تواند تحمل کند. با افزایش تعداد این چرخه ها، سلول ها دچار فرسایش می شوند و زمان پاسخ دهی آنها افزایش می یابد. کنترلر SSD تلاش می کند این فرسایش را مدیریت کند، اما در نهایت تاثیر آن در عملکرد کلی احساس می شود.
در SSD هایی که برای مدت طولانی و با حجم بالای نوشتن استفاده شده اند، این فرسایش بیشتر نمایان می شود. به همین دلیل است که SSD های مورد استفاده در سرورها یا سیستم های پرمصرف، زودتر دچار افت عملکرد می شوند.
عملکرد Garbage Collection و تاثیر آن بر سرعت
Garbage Collection یکی از فرآیندهای داخلی SSD است که وظیفه آن مرتب سازی داده ها و آزاد کردن بلوک های غیر قابل استفاده است. این فرآیند معمولا در پس زمینه اجرا می شود، اما زمانی که حجم داده ها زیاد باشد یا فضای خالی کم باشد، Garbage Collection منابع بیشتری مصرف می کند. در این شرایط، کاربر ممکن است افت سرعت لحظه ای یا دائمی را تجربه کند.
اگر سیستم برای مدت طولانی روشن باشد و SSD فرصت انجام Garbage Collection در حالت بیکار را نداشته باشد، این فرآیند به زمان استفاده فعال منتقل می شود و باعث کاهش محسوس سرعت خواهد شد.
بیشتر بخوانید : آموزش بازیابی اطلاعات فرمت شده با دستگاه
نقش فرمان TRIM در حفظ سرعت SSD
فرمان TRIM یکی از مهم ترین عوامل در حفظ عملکرد SSD در طول زمان است. TRIM به سیستم عامل اجازه می دهد بخش هایی از حافظه که دیگر داده ای در آنها نیاز نیست را به SSD اعلام کند. این کار باعث می شود SSD بتواند از قبل بلوک ها را پاک سازی کند و در زمان نوشتن داده جدید، سریع تر عمل کند.
در صورتی که TRIM غیرفعال باشد یا سیستم عامل به درستی از آن پشتیبانی نکند، SSD مجبور می شود در لحظه نوشتن، عملیات پاک سازی را انجام دهد که این موضوع باعث افت شدید سرعت می شود. بسیاری از کاربران بدون اطلاع از وضعیت TRIM، سال ها از SSD استفاده می کنند و همین موضوع یکی از دلایل اصلی کند شدن آن است.
بیشتر بخوانید : بازیابی اطلاعات ویندوز قبلی کامپیوتر؛ آموزش کامل و کاربردی
دلایل نرم افزاری کند شدن SSD
علاوه بر عوامل سخت افزاری، برخی مشکلات نرم افزاری نیز می توانند باعث کاهش سرعت SSD شوند. نصب و حذف مداوم برنامه ها، باقی ماندن فایل های موقت، خطاهای سیستم عامل و درایورهای قدیمی همگی روی عملکرد ذخیره سازی تاثیر می گذارند. همچنین فعال بودن برخی سرویس های غیر ضروری در پس زمینه می تواند باعث افزایش تعداد عملیات نوشتن روی SSD شود و فرسایش آن را تسریع کند.
در برخی موارد، بروزرسانی نبودن Firmware SSD نیز باعث بروز مشکلات عملکردی می شود. تولیدکنندگان معمولا با ارائه Firmware جدید، الگوریتم های مدیریت حافظه را بهبود می دهند.
مهم ترین عوامل موثر در کند شدن SSD پس از استفاده طولانی مدت
- پر شدن بیش از حد فضای ذخیره سازی SSD
- فرسایش سلول های حافظه در اثر نوشتن مداوم
- غیرفعال بودن یا عملکرد نادرست فرمان TRIM
- فشار بیش از حد Garbage Collection در زمان استفاده
- مشکلات نرم افزاری و Firmware قدیمی
این عوامل به صورت تدریجی روی SSD تاثیر می گذارند و باعث می شوند کاربر احساس کند سرعت دستگاه نسبت به روز اول کاهش یافته است.
بیشتر بخوانید : اصلی ترین مشکلات موجود در روند بازیابی اطلاعات ssd
آیا کند شدن SSD نشانه خرابی است؟
کند شدن SSD همیشه به معنای خرابی نیست. در بسیاری از موارد، با انجام برخی اقدامات ساده می توان بخش زیادی از سرعت اولیه را بازگرداند. آزاد کردن فضای ذخیره سازی، بررسی فعال بودن TRIM، بروزرسانی Firmware و نصب مجدد سیستم عامل در برخی شرایط می تواند تاثیر قابل توجهی داشته باشد. اما اگر SSD دچار خطاهای خواندن و نوشتن، شناسایی نشدن توسط سیستم یا از دست رفتن اطلاعات شود، احتمال وجود مشکل جدی تر مطرح می شود.
تشخیص تفاوت بین افت طبیعی عملکرد و خرابی واقعی، نیازمند بررسی دقیق وضعیت SSD است.
بیشتر بخوانید : نحوه برگرداندن اطلاعات از هارد دیسک دارای بدسکتور
تاثیر دمای بالا بر عملکرد SSD
دمای بالا یکی دیگر از عواملی است که در استفاده طولانی مدت می تواند باعث افت سرعت SSD شود. بسیاری از SSD ها در صورت افزایش دما، برای جلوگیری از آسیب، به صورت خودکار سرعت خود را کاهش می دهند. این مکانیزم که Thermal Throttling نام دارد، معمولا در لپ تاپ ها یا کیس هایی با تهویه نامناسب دیده می شود.
استفاده طولانی مدت از SSD در دمای بالا، علاوه بر کاهش سرعت لحظه ای، می تواند عمر مفید آن را نیز کاهش دهد.
چگونه از کند شدن SSD جلوگیری کنیم؟
برای حفظ عملکرد SSD در طول زمان، رعایت چند اصل ساده اما مهم ضروری است. همیشه بخشی از فضای SSD را خالی نگه دارید و از پر کردن کامل آن خودداری کنید. سیستم عامل و Firmware SSD را به روز نگه دارید و از فعال بودن TRIM اطمینان حاصل کنید. همچنین از نصب نرم افزارهای غیر ضروری و انجام عملیات نوشتن سنگین بی مورد پرهیز نمایید. در سیستم های دسکتاپ، استفاده از تهویه مناسب و در لپ تاپ ها جلوگیری از داغ شدن بیش از حد اهمیت زیادی دارد.
سخن پایانی
کند شدن SSD پس از استفاده طولانی مدت پدیده ای طبیعی است که ریشه در ساختار فنی حافظه های فلش دارد. این موضوع لزوما به معنای خرابی یا پایان عمر SSD نیست، بلکه اغلب نتیجه پر شدن حافظه، فرسایش سلول ها و مدیریت نادرست داده ها است. با شناخت دقیق دلایل کاهش سرعت و انجام اقدامات پیشگیرانه، می توان عمر مفید SSD را افزایش داد و تا حد زیادی عملکرد مطلوب آن را حفظ کرد. در نهایت، استفاده اصولی و آگاهانه بهترین راه برای جلوگیری از افت عملکرد حافظه های SSD خواهد بود.
سوالات متداول
کند شدن SSD همیشه به معنای خرابی است؟
خیر، معمولا ناشی از پر شدن حافظه یا فرسایش سلول هاست.
پر شدن SSD چقدر روی سرعت تاثیر دارد؟
پر شدن بیش از ۸۰ درصد می تواند سرعت نوشتن را کاهش دهد.
فرمان TRIM چه نقشی دارد؟
به SSD کمک می کند بلوک های خالی را مدیریت و سرعت را حفظ کند.
دمای بالا روی SSD چه تاثیری دارد؟
ممکن است باعث کاهش سرعت موقت یا Thermal Throttling شود.
چگونه کند شدن SSD را کاهش دهیم؟
فضای کافی خالی نگه داریم، TRIM فعال باشد و Firmware به روز شود.